Uber ve Kurucusu Travis Kalanick’in Başarı Hikayesi

0
410

Bundan altı yıl kadar önce UberCab adında bir şirket San Francisco’da faaliyetlerine başlayarak büyük yankı uyandırdı. UberCab, akıllı telefonunuz aracılığıyla kendinize araç bulmanızı sağladığı için gerçekten çok ilgi çekmişti. Günümüzde Uber olarak bilinen şirket o zamanlardan bu yana adeta eşi benzeri görülmemiş bir orman yangını gibi dünyanın her köşesine yayıldı. Öyle ki şu anda 80’i aşkın ülkede faaliyet gösteren şirketin değeri 60 milyar dolardan fazla.

Buraya kadar her şey çok güzel görünüyor, değil mi? Tabii işin perde arkası hiç de böyle toz pembe değil. Uber’in değerinin sürekli olarak arttığı ve yatırımcıların şirkete büyük ilgi gösterdiği doğru. Evet, Uber ufak bir yolcu taşıma şirketiyken şimdilerde sürücüsüz araçlara bile yatırım yapabilecek düzeye erişmiş küresel bir lojistik firması. Ancak bu noktaya ulaşana kadar şirket; birçok kurum, kuruluş ve rakiple mücadele etmesi gerekti. Bu yetmezmiş gibi taksicilerin ve hatta kendi sürücülerinin tehditleriyle de uğraşıp durdu. Üstüne üstlük Çin’deki rakibi olan Didi Chuxing ile aralarında resmen savaş yaşandı. Fakat epey uzun ve zorlu bir mücadeleden sonra Uber’in Çin’deki operasyonu 35 milyar dolar karşılığında Didi’ye satıldı.

Biz de Uber tarihindeki en büyük savaşın sona ermesinin ardından şirketin kuruluşundan bu yana geçtiği aşamalara şöyle bir bakalım istedik. Dilerseniz lafı fazla uzatmadan bir dünya şirketi olan Uber’in ve CEO’su Travis Kalanick’in çalkantılı ama bir o kadar da başarı dolu serüvenine geçelim.

1

Uber Haziran 1998

Kalanick, zamanında UCLA’daki eğitim hayatına son vererek uçtan uca arama motoru geliştiren Scour adında bir şirkete girmişti. Scour, ilk yatırımını Haziran 1998’de Disney Eski Yönetim Kurulu Başkanı Michael Ovitz’den ve Yucaipa şirketler grubunun kurucu ortağı Ronald Burkle’den aldı.

2

Uber Ekim 2000

Eğlence sektöründe faaliyet gösteren birçok şirket tarafından Scour’a yaklaşık 250 milyar dolarlık tazminat davası açılınca Scour iflas verdi.

3

Uber Nisan 2007

Travis Kalanick, 2001’de kurduğu RedSwoosh adlı şirketi Akamai’ye satarak milyoner oldu. Kalanick, satışın ardından yaptığı açıklamada zamanında Scour’a dava açan 33 şirkete hizmet vermek için RedSwoosh’u kurduğunu, yani şirketi esas kurma amacının “intikam almak” olduğunu söyledi.

4

Uber Aralık 2008

LeWeb teknoloji konferansına katılan Kalanick, burada ilk defa Uber fikrini duydu. Akıllı telefonlar üzerinden ucuza özel taşıma hizmeti sağlama fikri kafasına yattı.

5

Uber Mart 2009

Günümüzde Uber olarak bilinen şirket UberCab olarak kuruldu. Uygulamanın ilk versiyonu Garrett Camp, Oscar Salazar ve Conrad Whelan tarafından geliştirildi, Kalanick ise “mega danışman” görevini yürüttü. Ayrıca Kalanick, o dönemki unvanının “iş geliştirme şefi” olduğunu söylüyor.

6

Uber Ocak 2010

Kalanick attığı bir tweet’de şöyle dedi: “Konum bazlı bir hizmet için 4 girişimci müdür/iş geliştirme yöneticisi arıyoruz. Henüz başlamadık ancak sermaye büyük ve arkamız sağlam. Var mı birileri?” Sonradan şirketin CEO’su olan Ryan Graves de bu tweet’e cevap verdi.

7

Uber Haziran 2010

Uber, faaliyetlerine San Francisco’da başladı. O dönem Uber’den bir araç çağırmak taksiden yaklaşık %50 daha maliyetliydi. Ama insanlar artık Uber sayesinde tek bir tuşa basarak ya da mesaj atarak araç çağırabiliyorlardı. Tabii uygulama kısa sürede çok büyük sükse yaptı.

8

Uber Ekim 2010

Uber First Round Capital’den, Kalanick’in arkadaşı Chris Sacca’dan ve Napster’in kurucu ortağı Shawn Fanning’den 1,25 milyon dolar değerinde yatırım aldı.

9

Uber Aralık 2010

CEO Ryan Graves koltuğunu Kalanick’e devretti. Graves şirketten ayrılmayarak genel müdürlük pozisyonunda yoluna devam etti. Kalanick de Graves de bu görev değişikliğinin son derece dostane bir şekilde gerçekleştiğini ifade etti.

10

Uber Şubat 2011

Uber 11 milyon dolarlık yatırım aldı ve şirketin değeri 60 milyon dolara ulaştı. Bu yatırım sürecini Benchmark yönetti, sonrasında şirketin ortaklarından Bill Gurley de Uber’in yönetim kuruluna katıldı.

11

Uber Mayıs 2011

Uber, New York’ta da faaliyet göstermeye başladı. New York, günümüzde Uber’e en çok para kazandıran ancak bir o kadar da sorun çıkaran şehirlerden biri konumunda. Öyle ki resmi rakamlara göre Nisan 2015-Nisan 2016 tarihleri arasında Uber şehirde her gün yaklaşık 170.000 kez kullanıldı.

12

Uber Aralık 2011

Uber, Fransa’nın Paris kentinden başlayarak uluslararası arenaya açıldı. Bu arada 32 milyon dolarlık ikinci fon toplama aşamasını da geride bıraktı. Bu süreç Menlo Ventures, Amazon CEO’su Jeff Bezos ve Goldman Sachs tarafından yönetildi.

13

Uber Temmuz 2012

Uber, sır gibi sakladığı düşük ücretli “Uber X” projesini dünyaya tanıttı. Başlangıçta normal Uber araçlarına kıyasla %35 daha düşük ücretle çalışan bu hizmet kapsamında müşteriler Prius ve Cadillac Escalade gibi son derece lüks arabalara da binme imkanına erişti. Kalanick, bu gelişmenin ardından “Uber, taşıma ve yaşam arasında köprü vazifesi gören bir şirket haline geldi.” şeklinde bir demeç verdi.

14

Uber Ağustos 2012

Uber’in en büyük rakibi olarak tabir edilen Lyft, San Francisco’da faaliyetlerine başladı. Tabii bunun ardından San Francisco’da taşıma ücreti konusundaki rekabet iyice kızıştı.

15

Uber  Ağustos 2013

Uber Hindistan ve Afrika kıtasında da hizmet vermeye başladı ve üçüncü fon toplama dalgasında Google Ventures’ten 258 milyon dolarlık muazzam bir yatırım aldı. Tabii Uber’in değeri de artarak 3,76 milyar dolara erişti.

16

Uber Nisan 2014

Uber’in bisikletle ürün teslimatı yapma hizmeti olan UberRUSH faaliyetlerine başladı. 3 dolar sabit ücret ve mil başına 4 dolar ile hizmetin başlangıç ücreti 7 dolardı.

17

Uber Temmuz 2014

Haziran değeri 17 milyar doları bulan Uber, 1,2 milyar dolarlık fon toplayarak Çin pazarına girdi. O dönemde Çin, Uber’in en büyük pazarı olacak gibi görünüyordu. Hatta 2014 yılında Uber’e en çok para kazandıran 10 şehirden beşi Çin’de yer alıyordu.

18

Uber Ağustos 2014

Şirket UberPOOL adında yeni bir hizmet başlattı. Buna göre birbirine yakın yerlere giden farklı kişiler tek bir aracı ve ücreti paylaşabilme imkanını elde etti. Anlayacağınız üzere UberPOOL, bir “otomobil paylaşım” hizmeti.

19

Uber Aralık 2014

Uber, Çin’in en büyük arama motoru şirketlerinden biri olan Baidu’dan 600 milyon dolarlık yatırım aldı. Baidu’nun mobil arama ve harita uygulamaları Uber ile entegre edildi, bu sayede Uber Çin’in önde gelen teknoloji firmalarına kafa tutacak seviyeye geldi.

20

Uber Ocak 2015

Uber, Hong Kong’da UberCARGO adlı hizmeti başlattı. Adından da anlayacağınız üzere UberCARGO ile şirket her türlü taşınma ve teslimat işini yapar hale geldi. Uber’e göre bu hizmet mallarınızın “VIP” olarak taşınmasını sağlıyor. Ayrıca UberCARGO’nun şirketin tam anlamıyla bir lojistik firmasına dönüşmesi yolunda atılan bir adım olduğunu da belirtelim.

21

Uber Mart 2015

Uber, haritacılık üzerine çalışmalar yapan startup deCarta’yı satın alarak ilk satın alımını gerçekleştirmiş oldu. Aynı zamanda bu hamleyle Uber’in Google Maps’a bağımlılığı da azaldı.

22

Uber Nisan 2015

Talep üzerine yemek teslimat hizmeti veren UberEATS lansmanı yapıldı. UberEATS, sipariş ettiğiniz yemeği bulunduğunuz konuma son derece kısa bir sürede getiriyor. Uygulama test amaçlı olarak Los Angeles, Barselona, Chicago ve New York şehirlerinde başladı. Günümüzde ABD’de tam 23 yerde bu hizmetten faydalanabilmek mümkün.

23

Uber Mayıs 2015

Uber, Carnegie Mellon Üniversitesi’nde çalışan 40’tan fazla araştırmacıyı bünyesine kattı. Araştırmacılar, Uber’in Şubat 2015’te açılan robotik araştırma merkezinde sürücüsüz araba yapmak için çalışmalara başladılar. Kalanick neden sürücüsüz araba teknolojilerine yatırım yaptıkları konusunda şöyle söylemişti: “Uber ücretlerinin yüksek olma sebebi belli; sadece arabaya değil arabayı kullanan kişiye de para ödüyorsunuz!”

24

Uber Haziran 2015

Fransa’da taksi şoförleri ve destekçileri, şirketi protesto etmek için yolları kapatıp lastikler yaktılar ve Uber sürücülerine saldırdılar.

25

Uber Haziran 2015

Kaliforniya İşçi Komisyonu, Uber sürücülerinin sözleşmeli değil kadrolu çalışanlar olması gerektiği yönünde bir karar aldı. San Franciscolu eski bir Uber şoförü Barbara Ann Berwick’in açtığı dava sonucunda alınan bu karar Uber’in şirket felsefesine oldukça ters düşüyordu.

26

Uber Eylül 2015

Uber’in Çin kolu, Çin pazarındaki rekabette tutunabilmek için 1,2 milyar dolar yardım topladı. Ancak Uber’in en büyük rakibi Didi Kuaidi de 3 milyar dolar toplayarak bu hamleye karşılık verdi.

27

Uber Ekim 2015

Uber, Nisan 2014’te denemeye başladığı UberRUSH programını resmi olarak hizmete sundu.

28

Uber Ocak 2016

Uber, uluslararası büyüme planlarına kaynak yaratmak için 2 milyar dolarlık özel yatırım aldı.

29

Uber Şubat 2016

Rus milyarder Mikhail Fridman, Uber’e 200 milyon dolarlık yatırım yaptı.

30

Uber Şubat 2016

Uber, yaptığı reklamlar hakkında açılan toplu bir davada 25 milyon müşteriye 28,5 milyon dolar ödemeyi kabul etti. Anlaşmanın ardından Uber’in, sürücülerinin sicillerinin temiz olduğunu vurgulamak için “sektör lideri” ve “sınıfının en iyisi” gibi tabirleri kullanması yasaklandı.

31

Uber Mayıs 2016

Uber ve rakibi Lyft, Texas eyaletinin Austin şehrinden çekilme kararı aldı. Şehirde yaşayan vatandaşlar sürücülerin sicil kontrolleri yapılırken parmak izlerinin de alınmasını talep edince her iki şirket kentteki faaliyetlerine son verdi.

32

Uber Mayıs 2016

Uber ve Toyota, iki şirketin iş birliği yapmasına olanak sağlayan bir “mutabakat anlaşması” imzaladı.

33

Uber Haziran 2016

Uber, Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu’ndan 3,5 milyar dolarlık yatırım aldı. Bu rakam, Uber’in kuruluşundan itibaren tek bir yatırımcıdan aldığı en büyük meblağ olarak kayıtlara geçti. Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu’nun genel müdürü Yasir Al Rumayyan da Uber’in yönetim kuruluna dahil oldu.

34

Uber Haziran 2016

Kalanick, Uber’in dünya çapında yüzlerce şehirde kâr yaptığını ancak buralardan gelen paranın Çin’deki rakip Didi ile mücadele etmek amaçlı kullanıldığını açıkladı. Uber, her yıl Didi ile rekabet sebebiyle 1 milyar dolar kaybettiğini söylüyor.

35

Uber Temmuz 2016

Şirket bu sefer kaldıraçlı kredi alarak 1,15 milyar dolarlık nakit akışı sağladı. Şirket, düşük kredi faizlerini fırsat bilerek sağlam miktarda bir kredi aldı. Yapılan açıklamada bu kredinin “Uber’in dünya çapında büyümesine ve yürüttüğü operasyonlara katkı sağlamak, ayrıca AR-GE ile mühendislik alanlarında araştırma yapmak” için alındığı ifade edildi.

36

Uber Temmuz 2016

Uber, Macaristan’da büyük bir sorunla karşılaştı. Macaristan hükümeti Uber’in faaliyet göstermesini imkansız kılan bir kanun çıkarınca şirket ülkeden çekilmek zorunda kaldı. Bu kanunun çıkmasının temel sebebi aylar boyunca protesto düzenleyen taksicilerdi.

37

Uber Temmuz 2016

Uber, temmuz ortasında iki milyarıncı taşımanın yapıldığını açıkladı. Üstelik bundan sadece altı ay önce bir milyarıncı taşımanın yapıldığı açıklanmıştı.

38

Uber Temmuz 2016

Uber, şirkete dava açan birinin adli geçmişini incelemek için bir hukuk şirketinden destek almıştı. Bunun üzerine ABD’de bir yargıç Uber’in dolandırıcılığa ve muhtemelen suç teşkil eden işlere karıştığı yönünde bir hüküm verdi.

39

Uber Temmuz 2016

Çin hükümeti, özel araçlarla taşıma hizmetinin yasal olduğu yönünde karar çıkarınca Uber ve Didi arasındaki rekabet daha da kızıştı. Bu tarihte Didi, Çin’in 400’ü aşkın şehrinde faaliyet gösteriyordu. Uber ise 2016’nın sonuna kadar 100 şehre ulaşmayı hedefliyordu.

40

Uber Temmuz 2016

Didi, Uber’in Çin operasyonunu 35 milyar dolar gibi büyük bir meblağa satın aldı. Böylelikle Uber’in Çin’de sürdürdüğü yüksek maliyetli ticari savaş da son bulmuş oldu. Uber, bu satın alım sonucunda Çin’de resmen havlu atmış oldu ama aslına bakarsanız bu hem Didi’nin hem de Uber’in yatırımcılarının işine geldi.

41

Sırada Ne Var?

Peki sırada ne var? Uber, şu anda dünyanın en değerli startup’ı konumunda. Şirket, hâlâ daha Asya ve Güney Amerika’da büyüme kaydediyor, sürücüsüz araçlar geliştiriyor ve milyarlarca dolar para kazanıyor. Şirket henüz halka açılmadı; Kalanick’in bu konuda temkinli davrandığını ancak halka açılma sürecini mümkün mertebe ertelemeye çalıştığını da belirtelim.Elbette Çin’deki operasyonun Didi’ye satılmasının ardından Uber’in yakın zamanda halka açılma ihtimali de artmış gibi görünüyor.